Wie mag plasma doneren? Alle voorwaarden uitgelegd

Plasmadonatie is een waardevolle manier om bij te dragen aan de gezondheidszorg. Het gedoneerde plasma wordt gebruikt om levensreddende medicijnen te maken voor patiënten met ernstige aandoeningen. Maar niet iedereen kan zomaar plasma doneren. Er gelden specifieke voorwaarden die ervoor zorgen dat zowel de donor als de uiteindelijke patiënt beschermd wordt.

In dit uitgebreide artikel bespreken we alle voorwaarden voor plasmadonatie in Nederland en België. Of je nu voor het eerst plasma wilt gaan doneren of al ervaring hebt, het is goed om te weten welke criteria er gelden.

Basisvoorwaarden voor plasmadonatie

Voordat we ingaan op de details, hier een overzicht van de belangrijkste basisvoorwaarden om plasma te mogen doneren:

Deze voorwaarden worden bij elk bezoek aan het plasmadonatiecentrum gecontroleerd. Je vult een vragenlijst in en ondergaat een korte gezondheidscheck. Laten we nu elk criterium in detail bespreken.

Leeftijdseisen voor plasmadonatie

Minimumleeftijd: 18 jaar

Je moet minimaal 18 jaar oud zijn om plasma te doneren. Deze leeftijdsgrens is vastgesteld omdat je als meerderjarige zelfstandig toestemming kunt geven voor een medische procedure. Minderjarigen mogen in Nederland en België geen bloed of plasma doneren, ook niet met toestemming van ouders of verzorgers.

Maximumleeftijd: 65-70 jaar

De maximumleeftijd voor plasmadonatie ligt meestal tussen 65 en 70 jaar, afhankelijk van het plasmadonatiecentrum. Sommige centra hanteren een maximumleeftijd van 65 jaar, terwijl andere tot 70 jaar toestaan.

De reden voor deze maximumleeftijd is dat oudere mensen een hoger risico kunnen hebben op complicaties. Het lichaam herstelt langzamer en de kans op onderliggende gezondheidsproblemen is groter. Als je al donor bent voordat je de maximumleeftijd bereikt, kun je soms nog langer doorgaan – dit wordt per geval beoordeeld.

Eerste keer doneren

Als je voor het eerst plasma wilt doneren, gelden meestal strengere leeftijdsgrenzen. Veel centra accepteren nieuwe donoren tot maximaal 60-65 jaar. Dit komt doordat bij een eerste donatie extra tests worden uitgevoerd en het belangrijk is dat je nog jarenlang kunt bijdragen.

Gewichtseisen voor plasmadonatie

Minimumgewicht: 50 kilogram

Je moet minimaal 50 kilogram wegen om plasma te mogen doneren. Dit minimumgewicht is een belangrijke veiligheidseis. De reden is dat de hoeveelheid plasma die wordt afgenomen, wordt berekend op basis van je lichaamsgewicht. Bij een te laag gewicht zou de afname proportioneel te veel zijn voor je lichaam.

Bij plasmadonatie wordt ongeveer 600-800 ml plasma afgenomen. Dit vertegenwoordigt een bepaald percentage van je totale bloedvolume. Je bloedvolume is direct gerelateerd aan je lichaamsgewicht. Bij mensen onder de 50 kg zou de afname te veel zijn in verhouding tot hun totale bloedvolume.

Maximumgewicht en BMI

Er is geen strikt maximumgewicht voor plasmadonatie. Wel kan een zeer hoog gewicht praktische problemen opleveren, zoals het vinden van een geschikte ader of het comfortabel zitten in de donatiestoel.

Sommige centra kijken ook naar je Body Mass Index (BMI). Een zeer hoge BMI kan duiden op onderliggende gezondheidsproblemen die plasmadonatie bemoeilijken. Over het algemeen geldt dat je algemene gezondheid belangrijker is dan een specifiek gewicht of BMI.

Gezondheidseisen

Je algemene gezondheid is cruciaal voor plasmadonatie. Bij elk bezoek wordt een korte gezondheidscheck uitgevoerd om te bepalen of je fit genoeg bent om te doneren.

De gezondheidscheck

Bij elk bezoek aan het plasmadonatiecentrum worden de volgende zaken gecontroleerd:

• Bloeddruk: Je bloeddruk moet binnen normale waarden vallen. Te hoge of te lage bloeddruk kan een reden zijn om niet te doneren.
• Hartslag: Je hartslag wordt gecontroleerd op regelmaat en snelheid.
• Temperatuur: Je temperatuur mag niet te hoog zijn. Koorts is een reden om niet te doneren.
• Hemoglobine: Via een vingerprik wordt je hemoglobinegehalte gemeten. Dit moet minimaal 7,8 mmol/l zijn voor vrouwen en 8,4 mmol/l voor mannen.
• Gewicht: Je wordt gewogen om te bevestigen dat je boven de 50 kg bent.

Algemene gezondheid

Je moet je op de dag van donatie goed en gezond voelen. Als je je niet lekker voelt, verkouden bent of andere klachten hebt, is het beter om je afspraak te verzetten. Dit is beter voor je eigen herstel én voor de kwaliteit van het plasma.

Chronische aandoeningen sluiten je niet automatisch uit. Veel mensen met goed gecontroleerde diabetes, schildklieraandoeningen of milde astma kunnen wel degelijk plasma doneren. Het hangt af van de specifieke situatie en medicatie.

Tijdelijke uitsluiting van plasmadonatie

In bepaalde situaties mag je tijdelijk geen plasma doneren. Na de wachttijd kun je weer wel doneren. Hier volgt een overzicht van de meest voorkomende redenen voor tijdelijke uitsluiting.

Recente ziekte of infectie

• Verkoudheid of griep: Wacht tot je volledig hersteld bent, meestal 1-2 weken na het verdwijnen van de symptomen.
• Koorts: Wacht minimaal 2 weken na het verdwijnen van de koorts.
• Maag-darminfectie: Wacht tot je volledig hersteld bent.
• Antibioticakuur: Wacht meestal 1-2 weken na het beëindigen van de kuur.

Medische ingrepen

• Kleine operatie: Wachttijd van 1-4 weken, afhankelijk van de ingreep.
• Grote operatie: Wachttijd van 4-12 maanden.
• Tandheelkundige ingreep: Bij eenvoudige behandelingen (vulling) vaak geen wachttijd, bij extracties 1-7 dagen.
• Endoscopie (maag- of darmonderzoek): Wachttijd van 4-6 maanden.

Tatoeages, piercings en permanente make-up

Na het zetten van een tatoeage, piercing of permanente make-up geldt een wachttijd van 4 maanden. Dit komt door het risico op infecties die via naalden kunnen worden overgedragen. De wachttijd geldt alleen als de procedure is uitgevoerd bij een erkende studio met steriele materialen. Bij niet-professionele uitvoering kan de wachttijd langer zijn.

Reizen naar het buitenland

Reizen naar bepaalde gebieden kan leiden tot tijdelijke uitsluiting:

• Malariagebieden: Wachttijd van 4-12 maanden, afhankelijk van het land en de duur van het verblijf.
• Gebieden met West-Nijlvirus: Wachttijd van 4 weken na terugkeer.
• Gebieden met Zika-virus: Wachttijd van 4 weken na terugkeer.

Zwangerschap en borstvoeding

Tijdens de zwangerschap mag je geen plasma doneren. Je lichaam heeft alle voedingsstoffen en eiwitten nodig voor de groeiende baby. Na de bevalling moet je minimaal 6 maanden wachten voordat je weer mag doneren.

Als je borstvoeding geeft, moet je wachten tot 3 maanden na het stoppen met borstvoeding. Dit is om ervoor te zorgen dat je lichaam volledig is hersteld en je voedingsstoffen niet via de moedermelk aan je baby hoeft af te staan.

Bloedtransfusie ontvangen

Als je ooit een bloedtransfusie hebt ontvangen in Nederland of België, is er vaak een wachttijd van 6-12 maanden. Heb je een bloedtransfusie ontvangen in een ander land (vooral buiten Europa), dan kan dit leiden tot langere uitsluiting of zelfs permanente uitsluiting.

Permanente uitsluiting van plasmadonatie

In sommige gevallen is het helaas niet mogelijk om plasma te doneren, ook niet na een wachttijd. Dit wordt permanente uitsluiting genoemd.

Infectieziekten

• HIV/AIDS: Permanente uitsluiting.
• Hepatitis B of C: Permanente uitsluiting, ook als je genezen bent.
• HTLV (humaan T-lymfotroop virus): Permanente uitsluiting.
• Syfilis: Permanente uitsluiting in sommige gevallen.

Neurologische aandoeningen

• Creutzfeldt-Jakob (CJD): Permanente uitsluiting voor personen met CJD of met een familielid met CJD.
• Behandeling met hypofyse-hormonen: Als je vóór 1986 bent behandeld met hormonen uit menselijke hypofyses, ben je permanent uitgesloten vanwege CJD-risico.

Verblijf in het Verenigd Koninkrijk (BSE-risico)

Als je tussen 1980 en 1996 gedurende een cumulatieve periode van 6 maanden of meer in het Verenigd Koninkrijk hebt verbleven, ben je in sommige landen permanent uitgesloten van plasma- en bloeddonatie. Dit heeft te maken met het risico op de variant van de ziekte van Creutzfeldt-Jakob (vCJD), gerelateerd aan de BSE-crisis ("gekkekoeienziekte").

Drugsgebruik

Het ooit gebruik hebben gemaakt van intraveneuze drugs (spuiten) leidt tot permanente uitsluiting vanwege het hoge risico op bloedoverdraagbare infecties.

Medicijngebruik en plasmadonatie

Veel mensen gebruiken medicijnen en vragen zich af of dit plasmadonatie in de weg staat. Het antwoord hangt af van het type medicijn.

Medicijnen die meestal geen probleem zijn

• De anticonceptiepil
• Schildkliermedicatie (mits stabiel ingesteld)
• Medicijnen tegen hoge bloeddruk (mits bloeddruk goed geregeld is)
• Cholesterolverlagers (statines)
• Antidepressiva (SSRI's)
• Antihistaminica (hooikoortstabletten)
• Maagzuurremmers

Medicijnen die tot tijdelijke uitsluiting leiden

• Antibiotica: Wachttijd van 1-2 weken na de kuur.
• Bepaalde pijnstillers: Aspirine en ibuprofen kunnen tijdelijke uitsluiting geven (1-3 dagen).
• Vaccinaties: Afhankelijk van het type vaccin, meestal 2-4 weken wachttijd.

Medicijnen die tot permanente uitsluiting kunnen leiden

• Bloedverdunners: Zoals Marcoumar of andere anticoagulantia.
• Isotretinoïne (Roaccutane): Medicijn tegen ernstige acne.
• Bepaalde medicijnen tegen prostaatproblemen: Zoals finasteride of dutasteride.
• Immunosuppressiva: Medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken.

Het is belangrijk om al je medicijngebruik te melden bij het donorcentrum. Zij kunnen precies vertellen of je mag doneren en welke wachttijden eventueel gelden.

Leefstijlfactoren

Alcohol

Je mag geen alcohol drinken op de dag van je donatie, zowel niet ervoor als erna. Alcohol kan je bloeddruk beïnvloeden en het herstel na de donatie bemoeilijken. Na de donatie is het verstandig om minimaal 24 uur geen alcohol te drinken.

Roken

Roken sluit je niet uit van plasmadonatie. Wel is het verstandig om niet direct voor of na de donatie te roken, omdat dit je bloedvaten kan beïnvloeden. Minstens 1-2 uur voor en na de donatie niet roken wordt aangeraden.

Voeding en hydratatie

Op de dag van je donatie is het belangrijk om:

• Voldoende te drinken (minimaal 2 liter water)
• Goed te eten (geen vette maaltijd, wel eiwitrijk)
• Niet nuchter te komen
• Voldoende te hebben geslapen

Meer tips over voorbereiding vind je in ons artikel over herstel na plasmadonatie.

Seksueel gedrag

Bepaalde seksuele gedragingen kunnen leiden tot tijdelijke uitsluiting vanwege een verhoogd risico op bloedoverdraagbare infecties. Dit omvat:

• Een nieuwe seksuele partner (wachttijd van 4 maanden)
• Seks met iemand die risicovol gedrag vertoont
• Seks in ruil voor geld of goederen

Deze regels gelden om het risico op overdracht van hiv, hepatitis en andere infecties te minimaliseren. De vragenlijst bij elk donorbezoek bevat vragen hierover.

Wat als je twijfelt of je mag doneren?

Twijfel je of je in aanmerking komt voor plasmadonatie? Dat is heel begrijpelijk, want er zijn veel voorwaarden. Hier zijn een paar tips:

• Neem contact op met het donorcentrum: Zij kunnen je vooraf informeren over de voorwaarden en je specifieke situatie beoordelen.
• Wees eerlijk bij de vragenlijst: De vragen zijn er voor jouw veiligheid en die van de patiënt. Eerlijk antwoorden is essentieel.
• Ga gewoon langs: Bij twijfel kun je ook gewoon langsgaan voor de intake. Dan wordt alles besproken en word je pas geaccepteerd als je aan alle voorwaarden voldoet.

Heb je twijfels of angst over het doneren zelf? Lees dan ons artikel over angst en twijfel over plasmadonatie.

Samenvatting

Veelgestelde vragen

De voorwaarden voor plasmadonatie zijn er om zowel jou als donor te beschermen als de patiënten die afhankelijk zijn van plasmamedicijnen. Hoewel de lijst lang lijkt, voldoen de meeste gezonde volwassenen aan de criteria. Twijfel je nog? Neem contact op met een plasmadonatiecentrum – zij helpen je graag verder. En ben je klaar om te starten? Lees dan ook ons artikel over plasma doneren voor de eerste keer.